การจัดทำแผนที่จำนวนมากแบบอัตโนมัติบนโปรแกรม ArcMap 2010

ปกติแล้วการจัดทำแผนที่จะทำได้ทีละ 1 แผ่น ซึ่งจะมีองค์ประกอบทุกอย่างสมบูรณ์ครบถ้วนตามที่ผู้จัดทำต้องการ ในที่นี้จะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือส่วนข้อมูลและส่วนองค์ประกอบแผนที่ ในส่วนของข้อมูลจะเป็นชั้นข้อมูลต่างๆ ที่ต้องการนำเสนอในแผนที่ เช่น ชั้นข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียม ชั้นข้อมูลถนน ทางน้ำ ตำแหน่งสถานที่สำคัญ เส้นชั้นความสูง เป็นต้น ซึ่งจะต้องมีการกำหนดขนาด สี ตำแหน่ง และรูปแบบของข้อมูลและตัวหนังสือ ที่สื่อความหมายและมีความสวยงาม อีกส่วนหนึ่งเป็นส่วนขององค์ประกอบแผนที่ ซึ่งเป็นส่วนที่จะทำให้รู้ว่าแผนที่นี้ มีชื่อว่าอะไร หน่วยงานไหนเป็นผู้จัดทำ มีระบบพิกัดแบบไหน มีมาตราส่วนเท่าไร มีเส้นโครงแผนที่อะไร พื้นหลักฐานอ้างอิงอะไร ทิศเหนือหันไปทิศทางไหน และพื้นที่นำเสนอในแผนที่อยู่ตรงบริเวณไหนของตำบล อำเภอ จังหวัด หรือประเทศ ซึ่งการทำแผนที่ที่มีทั้ง 2 ส่วนนี้แล้ว จะทำให้ผู้ใช้งานสามารถเข้าใจและนำแผนที่ไปใช้ประโยชน์ได้ง่าย

อย่างที่ได้เกริ่นไว้แต่แรก สุดท้ายแล้วแผนที่ที่ทำขึ้นมาก็จะได้ 1 แผ่น บางคนอาจจะถนัดที่จะสร้างต้นแบบแผนที่ หรือ Template เพื่อนำมาใช้งานในภายหลัง แต่ข้อมูลหลายอย่างในแผนที่ที่มีการเปลี่ยนแปลงก็จะต้องทำการแก้ไขและบันทึกไฟล์ เพื่อส่งออกเป็นไฟล์ภาพทุกครั้ง ถ้าหากว่าการจะได้แผนที่แผ่นใหม่ จะต้องทำการแก้ไขข้อมูลจากแผนที่แผ่นเดิม จำนวน 6 ที่ ได้แก่ เปลี่ยนชื่อแผนที่ เลื่อนข้อมูลในแผนที่ให้เป็นพื้นที่ใหม่ เปลี่ยนมาตราส่วน เปลี่ยนการแสดงผลภาพรวมแผนที่ เปลี่ยนตัวเลขจำนวนนับแผ่นแผนที่ และทำการบันทึกแผนที่ ซึ่งเป็นการทำงานที่ซ้ำๆ กัน กว่าจะได้แผนที่แต่ละแผ่นก็ต้องใช้เวลาและสมาธิในการจัดทำ ถ้าแผนที่ที่ต้องการจัดทำมีจำนวนไม่มาก คือ 5 – 10 แผ่น ก็ไม่ใช่ปัญหาสามารถทำแบบนี้ได้เลย แต่ถ้าจำนวนแผนที่เป็น 500 – 1,000 แผ่น เราจะต้องเสียเวลามานั่งทำแบบนี้หรือไม่

ในโปรแกรม ArcMap 2010 มีคำสั่งในการจัดทำแผนที่แบบอัตโนมัติที่เรียกว่า Data Driven Pages

เปิด Toolbar ใช้งาน

Data Driven Page

กำหนดค่าการใช้งาน

Setup Data and Pages

กำหนดค่าข้อมูลที่ต้องการให้มีการเปลี่ยนแปลงอัตโนมัติ

Dynamic Type

กำหนดกรอบแผนที่ให้เชื่อมโยงกับภาพรวมแผนที่อัตโนมัติ

Extent Indicators

ส่งออกแผนที่เป็น GeoPDF

Export to GeoPDF

เปิด GeoPDF ใน Acrobat Reader

GeoPDF

เปิดเอกสาร

การประเมินจำนวนแผ่นกระดาษที่ต้องใช้พิมพ์แผนที่ในมาตราส่วนต่างๆ

มีคนมาถามว่าต้องการพิมพ์แผนที่ข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียม ตามแนวเส้นถนนสายหลักจาก จ.สระบุรี ไปยัง จ.นครราชสีมา ในมาตราส่วน 1:10,000 จะต้องใช้กระดาษขนาด A0 จำนวนกี่แผ่น จริงๆ แล้วคงมีวิธีการคำนวณหลายสูตรที่สามารถตอบคำถามนี้ได้ แต่ผมก็เลือกใช้วิธีที่ถนัดซึ่งคิดว่าง่าย โดยใช้ Layout View และ Create Fishnet ใน ArcMap ช่วยตอบคำถามนี้

Data

วิธีการก็คือ

1. เปิดโปรแกรม ArcMap

2. กำหนดขนาดกระดาษเป็น A0 แบบแนวนอน ที่ File — Page and Print Setup…

Page and Print Setup

3. ไปที่ Layout View และขยายกรอบแผนที่ให้เกือบเต็มพื้นที่กระดาษ สำหรับพิมพ์ทั้งหมด โดยกะประมาณให้เหลือระยะจากขอบซ้าย บน และขวา สำหรับใส่ตัวเลขของระบบพิกัด และเหลือระยะจากขอบล่าง สำหรับใส่คำอธิบายแผนที่

Calculate

4. พิมพ์มาตราส่วน 1:10,000 และวัดระยะทางในกรอบแผนที่ กว้าง x ยาว ประมาณ 11,000 x 7,000 เมตร เพื่อที่จะนำค่าตัวเลขนี้ไปใช้สร้างกรอบแผนที่ในคำสั่ง Create Fishnet ซึ่งจะได้จำนวนแผ่นกระดาษตามต้องการ

5. ไปที่ Search หรือ ArcToolbox Window เลือกคำสั่ง Create Fishnet และกำหนดค่าต่างๆ

Create Fishnet

6. ผลลัพธ์ที่ได้

Result Fishnet

7. ใช้ Select By Location ก็จะได้จำนวนแผ่นกระดาษที่ต้องใช้พิมพ์แผนที่ขนาด A0 มาตราส่วน 1:10,000 ตามแนวเส้นถนนสายหลักจาก จ.สระบุรี ไปยัง จ.นครราชสีมา ประมาณ 17 แผ่น

Result

ESRI Maps for Office 1.0

ไปเจอโปรแกรมแผนที่ของ ESRI มาใหม่ สะดวกและง่ายต่อการใช้งานมาก ไม่ต้องมีโปรแกรม ArcGIS ก็สามารถใช้งานแผนที่ได้ แนวคิดของโปรแกรมนี้ก็คือ เรามีข้อมูลใน Excel ที่มีค่าพิกัดอยู่แล้ว ก็สามารถนำมาแสดงบนแผนที่ได้เลย ผ่านแท๊บ ESRI Maps แต่ต้องติดตั้งโปรแกรม ESRI Maps for Office 1.0 ก่อน

ESRI Map
ขั้นตอนการดาวน์โหลดโปรแกรม ซึ่งเป็นแบบ Trial 30 วัน

1. ลงทะเบียนในเว็บของ ArcGIS

ESRI Global Account

2. นำ Username และ Password ที่ได้มาใช้ในเว็บ ArcGIS Online

3. เลือก Esri Maps for Office 1.0

ESRI Maps for Office 1.0

4. เลือกดาวน์โหลดเป็น 32 bit หรือ 64 bit

5. ติดตั้งและใช้งานตามปกติ

ตัวอย่างการใช้งาน

การสร้างแผนที่บนโปรแกรม QGIS

เคยเขียนไปแล้วครั้งหนึ่งกับการสร้างแผนที่บนโปรแกรม QGIS แต่ครั้งนี้มีโอกาสได้ทำเอกสารไว้สอนเพื่อนๆ ก็เลยนำมาฝากไว้อีก เพิ่มเติมครับ

เปิดชั้นข้อมูลที่ต้องการนำมาสร้างแผนที่

Open Layers

กำหนดมาตราส่วนแผนที่

Scale

แผนที่ขนาด A0 300 dpi

Result

เปิดเอกสาร